To‘ra Sulaymon (1934—2005). Тўра Сулаймон ҳаёти ва ижоди. Тура Сулаймон хаёти ва ижоди.
O ‘zbekiston xalq shoiri, o‘z ijodi bilan o‘zbek she’riyatiga qadim xalqona ohanglarni qaytarishga uringan iste’dodli adib To‘ra Sulaymon 1934-yil ning 15-fevralida Jizzax viloyati Baxmal tumanida gi Aldashmon qishlog‘ida tavallud topdi.
Agar shoir tug‘ilgan yilga e’tibor bersangiz, uning bolalik yillari sobiq sho‘rolar
davlatida “qama-qama”lar avjga chiqqan, barcha sohalarda “xalq dushmanlari va ularning dumlari”ni qatli om qilish jarayoni kechayotgan pallaga to‘g‘ri kelganini anglaysiz. Bu falokat To‘ra Sulaymon oilasini ham chetlab o‘tmagan. Uning otasini ham
“xususiy mulk egasi”, “mushtumzo‘r” sifatida quloq (ruscha “kulak” – mushtumzo‘r so‘zining o‘zbekchaga moslashtirilgan shakli) qiladilar. Oilaning butun tirikchilik tashvishi bechora onaning zimmasiga tushadi.
1939-yilda uning otasi qamoqdan qaytadi va oilasini Sirdaryoga ko‘chirib ketadi. To‘ra Sulaymon shu yerdagi qishloq maktabida o‘qiydi. O‘qishni bitirib, bir necha yillar davomida qishloq maktablarida turli fanlardan dars beradi. Urushdan keyingi yillar maktablarda oliy ma’lumotli mutaxassislar yetishmas, To‘ra Sulaymon singari maktablarning uquvli bitiruvchilari ta’lim-tarbiya ishiga jalb qilinardi.
Zamon o‘zgargan sari oliy ma’lumot olishga bo‘lgan ehtiyoj, qolaversa, o‘zi qiziqqan badiiy ijodga umrini bag‘ishlash istagi uni Toshkent davlat universiteti (hozirgi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning lologiya fakulteti sirtqi bo‘limida o‘qishga undaydi. Bo‘lg‘usi shoir ham o‘qiydi, ham ishlaydi (1958 –1964-yillar). O‘qishni bitirib, Guliston tumanidagi maktablarda ona tili va adabiyotidan bolalarga saboq beradi.
Keyin tuman va viloyat gazetalarida mehnat qiladi, 1972– 1981-yillar davomida esa Respublika Yozuvchilar uyushmasi ning Sirdaryo viloyat bo‘limi mas’ul kotibi, adabiy maslahatchisi lavo zimlarida ishlaydi.
To‘ra Sulaymonning ilk she’rlari 1958-yildan nashr etila boshlagan. 1962-yilda uning birinchi kitobi “Istar ko‘ngil” nomi bilan bosmadan chiqadi. Shundan so‘ng, uning “Qorasoch” dostoni, “Men qayga borar bo‘lsam” she’riy to‘plamlari nashr etiladi va Sirdaryoda yana bir iste’dodli ijodkor paydo bo‘lganidan ko‘pchilik xabar topadi.
To‘ra Sulaymon poytaxt Toshkentda kechayotgan adabiy-estetik jarayonlardan doimiy voqif bo‘lib turar, ustoz va do‘stlari – Mirtemir, Nosir Fozilov, Sa’dulla Siyoyev bilan yaqin aloqa o‘rnatgandi.
Shoir ijodi o‘ndan ortiq kitoblarga jo bo‘lgan. Ular orasida “Jahongashta” dostoni (1970), “Hamqishloqlarim” (maqolalar to‘plami), “Intizor” (1973), “Sirdaryo qo‘shiqlari” (1974), “Iltijo” (1976), “Alhazar” (satirik va yumoristik asarlar to‘plami, 1976), “To‘yboshi” (1977), “Sizni eslayman” (1980), “Qorako‘zginam” (1981), “Gulshan” (1988), “Sarvinoz” (1989) kitoblari bor.
Mustaqillik yillarida shoir yangi kuch va ilhom bilan ijod qildi. Respublika vaqtli matbuotida uning she’riyat, adabiyotshunoslik, kunning dolzarb mavzulariga bag‘ishlangan ko‘plab maqolalari chop etildi. “Xarsang” (1994), “Jahonnoma”, “Gul bir yon, chaman bir yon” (1996), “Yovqochdi” (1998) singari kitoblari adabiy jamoatchilik tomonidan iliq kutib olindi, yillik mukofotlarga sazovor bo‘ldi.
To‘ra Sulaymonning qator she’rlari o‘zbek xonandalari tomonidan qo‘shiq qilib kuylanib, millionlab odamlarning ko‘ngliga kirib bordi. Bu qo‘shiqlardagi o‘zbekona ohanglar tinglovchini o‘ziga rom etadi, qayta-qayta eshitishga chorlaydi.
1999-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni bilan To‘ra Sulaymonga “O‘zbekiston xalq shoiri” degan yuksak unvon berildi.
2005-yilda ajoyib shoir va samimiy inson – To‘ra Sulaymon 71 yoshida dunyodan ko‘z yumdi.
Savol va topshiriqlar
- To‘ra Sulaymon tarjimayi holiga oid muhim voqealarni gapirib bering.
- Maktabingiz kutubxonasida shoirning qaysi kitobi borligi bilan qiziqing. Undagi asarlarni sinfdoshlaringiz bilan birgalashib mutolaa qiling.
- To‘ra Sulaymonning xalqona ohanglarda yozuvchi ijodkor ekanini qaysi she’rlari asosida isbotlasa bo‘ladi?
