Biologiyaning ayrim atamalar izohi

Biologiyaning ayrim atamalar izohi. Биологиянинг айрим атамалар изоҳи.

antotsian – qizil rangli pigment;

assimilyatsiya – sintez reaksiyalari, masalan, oqsil biosintezi, fotosintez. Bu jarayonda energiya sarflanadi;

avtotrof – (avto – o’zi; trofik – ozuqa degan ma’noni anglatadi) o’z ozuqasini o’zi sintezlaydigan yashil o’simliklar va ayrim bakteriyalar ki- radi;

biotsenoz – (bios – tiriklik, senoz – uyushma) tirik organizmlar uyush- masi;

dissimilyatsiya – parchalanish reaksiyalari, masalan, hazm qilish sis- temasida oqsil, yog’, uglevodlarning o’z tarkibiy qismlarigacha parcha- lanishi. Bunda energiya hosil bo’ladi;

epidemiya – yunoncha so’z bo’lib, kasallikning ko’pchilik aholi o’rtasida yoppasiga tarqalishi;

eukariotlar – (eu – haqiqiy, karion – yadro degan ma’noni angla- tadi) yadrosi yaxshi shakllangan organizmlar bo’lib, ularga zamburug’, o’simlik va hayvonlar kiradi;

fitonsid – o’simlik bakteriyalarga qarshi ishlab chiqaradigan modda. gameta – jinsiy hujayra;

geterotrof – tayyor ozuqa bilan oziqlanadigan organizmlar: bakteriya, zamburug’ va hayvonlar kiradi;

karantin – italyancha va fransuzchadan tarjima qilinganda, 40 kun degan ma’noni anglatadi;

konsumentlar – iste’mol qiluvchilar, o’txo’r va yirtqich hayvonlar ki- radi;

kutikula – lotincha yupqa po’st degan ma’noni anglatadi; metabolizm – moddalar almashinuvi, assimilyatsiya va dissimilyatsi- yaning yig’indisi;

mikroskop – (yunoncha mikro – kichik, skopeo – ko’raman degan ma’noni anglatadi) kichik obyektlarni kattalashtirib ko’rsatuvchi labora- toriya jihozi;

mochevina – hayvonlardan ajraladigan qoldiq modda;

oziq zanjiri – o’zidan oldingisini yeb, keyingilariga ozuqa bo’ladigan organizmlar jamoasi;

paleontolog – qadimda mavjud bo’lgan organizmlarni o’rganuvchi olim;

plastida – o’simlik hujayrasida uchraydigan organoid. 3 xil bo’ladi: xloroplast, xromoplast va leykoplast;

produtsent – organik modda hosil qiluvchilar, yashil o’simliklar kiradi;

prokariotlar – (yunoncha protos – gacha, karion – yadro degan ma’noni anglatadi) yadrosi shakllanmagan organizmlar. Ularga bakteri- yalar va ko’k-yashil suvo’tlar kiradi;

qattana yoki tallom – tuban o’simliklarning organlarga bo’linmagan tanasi;

qubba – ochiq urug’li o’simliklarning «meva»si;

redutsentlar – organik moddalarni mineral moddalargacha parcha- lovchilar bo’lib, ularga bakteriyalar va zamburug’lar kiradi;

regeneratsiya – tirik organizmlarning shikastlangan qismining tikla- nishi;

rizoid – (yunoncha ildizga o’xshash degan ma’noni anglatadi) tuzilishi bo’yicha ildiz tukchalariga o’xshaydi;

sellyuloza qobiq – o’simlik hujayrasining pishiq, mustahkam qobig’i;

simbioz – bir-biriga yordam berib, hamkorlikda yashash. Masalan, tugunak bakteriya va dukkakli o’simliklarning foydali hamkorligi;

spora – zamburug’, o’simliklarning ko’payishi va tarqalishini; bakteriyalarning noqulay sharoitda yashab qolishini ta’minlaydi;

vakuola – lotincha bo’shliq degan ma’noni anglatadi;

virus – lotincha so’z bo’lib, zahar degan ma’noni anglatadi;

xitin – suvda erimaydigan modda bo’g’imoyoqlilarda tashqi tayanch vazifasini bajaradi;

xromatofor – (yunoncha xromo – rang, foros – tashuvchi) suvo’tlari- ning pigment saqlovchi qismi;

zoospora – (zoo – hayvon) hayvonga o’xshab faol harakatlanadigan xivchinli spora.