Futbol о‘yini texnikasi va taktikasining tavsifi

0

Futbol ommoviy jismoniy rivojlantirishning, kishilar salomatligini mustahkamlash-ning eng ommabop vositasi hisoblanadi.

Mamlaatimizda millionlab kishilar ushbu sport turi bilan muntazam shugullanadilar.

Futbol chinakam atletik o’yin. U tezkorlik, chakkonlik, chidamlilik, kuchlilik, va sakrovchanlikni rivojlantirishga yakindan yordam beradi. Futbolchi o’yin paytida xaddan tashkari ko’p ish bajaradi.Bu esa odamni funksional imkoniyatlarini oshiradi.Ma’naviy-irodaviy xislatlarini tarbiyalashga yordam beradi.Charchok ortib borayetgan sharoitda ko’p va xilma xil harakatlar qilish yuksak o’yin faoliyatini saklab turishuchun zarur bo’lgan irodaviy xislatlar namoish etishni talab etadi.

Futbol o’yining rigizida o’yinchilarni umumiy maksad galabaga intilish birlashtirib turgan jamoalardan ikkitasining kurashi yetadi.Galabani qo’lga kiritishga intilish futbolchilarni jamoa bo’lib harakat qilishga bir-biriga uzaro yordam berishga urgatadi, tarbiyaviy ahamiyat kasb etadi. Futbol o’yini vaqtida har bir o’yinchi uzining shaxsiy imkoniyatlarini kursatish imkoniyatiga ega.

Futbol mashg’ulotlari va musoboqalarini ko’pincha iqlim va meteorologiya sharoiti keskin uzgarib ketadigvn sharoitda qariyb bir yil buyi davom etgani uchun, bu o’yin jismoniy jixatdan chinikishga ham organizmning qarshilik kursatish qobiliyati ortishi va adabtatsiya imkoniyatlari kengayishiga ham yordam beradi.

Boshka sport turlaridagi mashg’ulotlarda ko’pincha futboldan qo’shimcha sport turi sifatida foydalaniladi. Buning sababi shundaki,futbol spolrtchining jismoniy rivojlanishiga aloxida ta’sir etadi, shuning uchun tanlangan sport ixtisosidan yaxshi tayergarlik kurishga yordam berishi mumkin.

Texnik usullar bu futbol o’yinini vujudga keltirish vositasidir. Yuksak sport natijalariga erishish uchun ko’p jixatdan ana shu xilma-xil vositalarni kanchalik tulik bo’lishiga, rakib jamoa o’yinchilari qarshilik kursatayetgan, ko’pincha esa charchok orta borayetgan sharoitda o’yin faoliyatidagi turli xolatlarda ularni kanchalik moxirlik bilan,samarali qo’llanishga boglik.

O’yin taktikasi o’yinchilarni rakib ustidan galaba kozonishiga karatilgan individual va jamoaviy harakatlarni tashqil qilishni ,ya’ni jamoa futbolchilarini muayyan rejaga binoan aynan shu ,anik rakib bilan muvvoffokiyatli kurash olib borishga imkon beradigan birgalikdagi harakatlar tushiniladi.

Taktikadagi asosiy vazifa xujum va ximoya harakatlarini maksadga erishtira oladigan eng qo’lay vosita, usul va formalarni belgilashdan iborat.

Futbol o’yini tasnifiga: o’yinchilarni maydondagi harakatlanish texnikasi, ya’ni yurish , yugurish,sakrash, burulishlar kiradi.

Bundan tashkari maydon o’yinchisini texnikasi ya’ni to’pga zarba berish,oyok bilan kaftni ichki tomoni bilan, oyoq yuzi ichki qismi bilan, oyoq yuzi tashqi qismi bilan, oyoq uchi bilan, tovon bilan.


Futbol о‘yin maydoni О‘lchamlar

О‘yin maydoni tо‘g‘ri burchak shaklida bo’ladi. Yon chiziqlar darvoza chizig‘iga nisbatan uzunroq bo’lishi kerak. Uzunligi: 120m, 90m. Eni: 45m, 90m. Halqaro matchlarda. Uzunligi: minimum 100m. maksimum 110m. Eni: minimum 64m. maksimum 75m.

Belgilar

Maydon uchun belgilar chiziqlar yordamida amalga oshiriladi. Bu chiziqlar ular chegaralab turgan maydonga kiradi. O’yin maydonini chegaralab turgan 2 ta uzun chiziqlar yon chiziklar 2 ta qisqasi darvoza chiziqlari deyiladi. Xar qanday chiziq eni 12 sm dan oshmasligi kerak. О‘yin maydoni urta chiziq yordamida 2 yarim qismga bo’linadi. О‘rta chiziq о‘rtasida maydon markazi belgilanadi. Maydon markazidan 9,15m radiusda aylana о‘tkaziladi.


Darvoza maydoni

Darvoza maydoni har ikkala yarim qismining oxirida qо‘yidagicha bо‘ladi. Darvozaning har qaysi ustuni ichki tomonidagi nuqtadan 5,5 m masofada darvoza chizigiga tug‘ri burchak qilib maydon ichiga 2 chizik tortiladi. 5,5 m masofada bu chiziqlar darvoza chizig‘iga parallel qilib boshka chiziq bilan birlashtiriladi. Bu chiziqlar va darvoza chizig‘i chegaralab turgan zona, darvoza maydoni deyiladi.


Jarima maydoni

Jarima maydoni har ikkala yarim qismining oxirida kuyidagicha bо‘ladi. Darvozaning har kaysi ustuni ichki tomonidagi nuqtadan, 16,5m masofa-da darvoza chizig‘iga tо‘g‘ri burchak qilib, maydon ichiga ikki chiziq tortiladi. 16,5m masofada darvoza chizig‘iga parallel xolatda boshqa chiziq bilan birlashtiriladi.Bu chiziqlar va darvoza chizig‘i chegaralab turgan zona jarima maydoni deyiladi. Har qaysi jarima maydoni ichida darvozaning ikki ustuni о‘rtasida bir hil masofada joylashgan nuqtadan 11 m masofada 11 metrlik belgi quyiladi. Jarima maydonchasi tashqarisida 11 metrlik nuqta markaz qilib olinib 9,15 m. masofada aylana chiziladi.


Bayroqlar

Maydonning har qaysi burchaklarida balandligi 1,5 m dan oshmagan, uchi о‘tkir bо‘lmagan bayroq о‘rnatiladi. Bayroqlar о‘rta chiziqning har ikkala tomonida, yon chiziqdan 1m masofadagi uzoqlikda о‘rnatilishi mumkin.

Burchak sektori

Burchak bayrog‘ilaridan о‘yin maydoni ichiga qarab 1m radiusda aylana tortiladi.

O‘yinchilar soni

Match har qaysisida darvozabonlarni qо‘shgan holda о‘yinchilarning soni 11tadan oshmagan ikki jamoa ishtirokida о‘tkaziladi

Agar jamoalarda о‘yinchilar soni 7ta kam bо‘lsa,match boshlanmasligi mumkin.

Rasmiy musobaqalar

FIFA yoki milliy federatsiyalar tomonidan tashqil qilinadigan har qanday rasmiy musobaqalarda 3tagacha о‘yinchilarni almashtirishga ruxsat beriladi. Musobaqa nizomida buyurtmaga kiritiladigan zahiradagi о‘yinchi-lar soni 3dan 7gacha uzaro kelishilgan bо‘lishi kerak,bundan ortiq bо‘lishi mumkin emas.

Hakam vakolati

Har qanday match hamma vakolatga ega bo’lgan hakam tomonidan nazorat qilinadi va о‘yin qoidasiga rioya qilinishini ta’minlaydi.

Hakam

*О‘yinchilar shu qoidada asosan joylarini egallamaguncha, 11m zarbani bajarish uchun signal bermaydi.

*11m zarba bajarilgani haqida qaror qabo’l qiladi.

Zarbani bajarish tartibi

*11m zarbani bajaruvchi о‘yinchi tо‘pni zarba bilan tо‘g‘riga yо‘naltiradi.

*Tо‘p biror bir о‘yinchiga tegmaguncha tо‘pga ikkinchi marta tegmaydi.

*Tо‘pga zarba berilib u oldinga harakat qilsa,tо‘p о‘yinda hisoblanadi.

Tо‘pni tashlash

Tо‘pni tashlash о‘yinni yangidan boshlash usuli hisoblanadi.

Tо‘g‘ridan tо‘g‘ri tо‘pni tashlashdan sо‘ng urilgan gol hisoblanmaydi.

Tо‘pni tashlash tayinlanadi.

  • Qachonki tо‘p tо‘liq yon chiziqni yerdan yoki xavodan kesib о‘tsa.
  • Tо‘p yon chiziqni kesib о‘tgan joyda.
  • Tо‘pga oxirgi tekkan о‘yinchining raqib jamoasiga.

Tо‘pni tashlash xolati

Tо‘pni tashlash vaqtida о‘yinchi.

  • Maydonga yuzi bilan qaragan xolda.
  • Tovonning bir qismi yon chiziqda bо‘ladi yoki yon chiziqning tashqarisida bо‘ladi.
  • Tо‘pni tashlashni ikki qо‘llab amalga oshiradi.
  • Tо‘p bosh orqasidan harakatga keltirib tashlaydi.

Tо‘p tashlashni bajargan о‘yinchi tо‘pga boshqa о‘yinchi tegmasidan oldin yana tegishi mumkin emas. Tо‘p maydonga tushishi bilanoq о‘yinda hisoblanadi.


Qoida buzilishi / Ruxsat berish

Tо‘pni о‘yinchi tomonidan tashlanishi:

  • Agar tо‘p о‘yinga kirgandan sо‘ng tо‘p tashlashni amalga oshirgan о‘yinchi tо‘p boshqa biror о‘yinchiga tegmasdan oldin(qо‘l bilan emas) yana tо‘pga tegsa:
  • Qarshi jamoaga qoida buzilgan joydan erkin zarba bajarish xuquqi beriladi.
  • Agar tо‘p о‘yinga kirgandan sо‘ng tо‘p tashlashni amalga oshirgan о‘yinchi, tо‘p boshqa biror о‘yinchiga tegmasidan oldin ataylab qо‘li bilan о‘ynasa.
  • Qarshi jamoaga qoida buzilgan joydan jarima zarbasini bajarish xuquqi beriladi.
  • Agar qoida buzilishi tо‘p tashlashni bajargan о‘yinchi jarima maydonida yuz bersa, 11 metrlik zarba tayinlanadi.

Burchak tо‘pi

  • Burchak zarbasi о‘yinni yangidan boshlash usulidir.
  • Burchak zarbasi tufayli tо‘g‘ridan tо‘g‘ri urilgan gol hisoblanadi, lekin faqat shu xolatdaki, agar tо‘p raqib jamoa darvozasiga urilgan bо‘lsa.

Match g‘olibini aniqlash tartibi

11m nuqtadan zarbalarni bajarish va oltin gol – bu musobaqa nizomiga kо‘ra match durang natija bilan tugaganda g‘olibni aniqlash uchun qо‘llaniladigan usuldir.


Oltin gol. Tartib

  • Asosiy о‘yin vaqti tugagandan sо‘ng tayinlangan qо‘shimcha vaqt davomida birinchi tо‘p urgan jamoa g‘olib deb e’lon qilinadi.

Agar tо‘p urilmasa, unda match g‘olibi 11 metrlik nuqtadan bajariladigan zarbalar yordamida aniklanadi.

Futbolning umumiy tavsifi (Futbol)