Shoir bo‘lsang, xabar ber. (Turdi shoir bilan aytishuv). Шоир бўлсанг, хабар бер. (Турди шоир билан айтишув).
Maxtumquli:
U nimadir, qizil va ko‘k o‘sadi?
U nimadir, oyog‘i yo‘q bosadi?
U nimadir, yetti daryo kezadi?
Shoir bo‘lsang, shundan bizga xabar ber!
Turdi shoir:
U ekindir – qizil va ko‘k o‘sadi,
U ilondir – oyog‘i yo‘q bosadi,
U baliqdir – yetti daryo kezadi,
Bizdan salom bo‘lsin, javobimiz shu!
Maxtumquli:
U nimadir, yoqasi bor, yoni yo‘q?
U nimadir, qanoti bor, qoni yo‘q?
U nimadir, odam yutar, joni yo‘q?
Shoir bo‘lsang, shundan bizga xabar ber!
Turdi shoir:
U kafandir – yoqasi bor, yoni yo‘q,
Kapalakdir – qanoti bor, qoni yo‘q,
Qaro yerdir – odam yutar, joni yo‘q,
Bizdan salom bo‘lsin, javobimiz shu!
Maxtumquli:
U nimadir, darvozasiz qal’adir?
U nimadir, derazasiz binodir?
U nimadir, bir-biridan a’lodir?
Shoir bo‘lsang, shundan bizga xabar ber!
Turdi shoir:
U ko‘ngildir – darvozasiz qal’adir,
U qabrdir – derazasiz binodir.
U oy-kundir – bir-biridan a’lodir,
Bizdan salom bo‘lsin, javobimiz shu!
Maxtumquli:
U nimadir, yemadilar – to‘ydilar?
U nimadir, qiyomatga qo‘ydilar?
U kim edi, tovonidan so‘ydilar?
Shoir bo‘lsang, shundan bizga xabar ber!
Turdi shoir:
U diydordir, yemadilar – to‘ydilar,
U namozdir – qiyomatga qo‘ydilar,
Nasimiyni tovonidan so‘ydilar,
Bizdan salom bo‘lsin, javobimiz shu!
Maxtumquli:
U nimadir, yetti o‘lka kezadi?
U nimadir, belin bir zarb ezadi?
U nimadir, odam kabi sezadi?
Shoir bo‘lsang, shundan bizga xabar ber!
Turdi shoir:
U cho‘pondir – yetti o‘lka kezadi,
U qo‘zidir – belin tayoq ezadi,
Bedov otlar odam kabi sezadi,
Bizdan salom bo‘lsin, javobimiz shu!
Maxtumquli:
U nimadir, tuproq uzra surinmas?
U nimadir, odamlarga ko‘rinmas?
U nimadir, hech bir to‘nga burkanmas?
Shoir bo‘lsang, shundan bizga xabar ber!
Turdi shoir:
Eranlardir[1] xor-zor bo‘lib surinmas,
U balodir kelsa, ko‘zga ko‘rinmas,
Yolg‘on gurung hech bir to‘nga burkanmas,
Bizdan salom bo‘lsin, javobimiz shu!
[1] Eranlar – Ollohning do‘stlari bo‘lgan avliyo zotlar.
Savol va topshiriqlar:
- Aytishuvning ilk bandlaridan borliqdagi tirik mavjudot-larning uzluksiz harakatda ekani ifodasiga diqqat qiling va o‘zingiz ham bir nechta misol keltirib, davom ettiring.
- Ikkinchi savol-javobda kafan va odamni yutadigan qora yer sirasida nima uchun kapalak haqida so‘ralayotganligini izohlang.
- Shoirlar nima uchun ko‘ngilni darvozasiz qal’aga, qabrni derazasiz binoga o‘xshatib, oy va kunni bir-biridan a’lo deb biladilar?
- Odam yemasa-da, to‘yadigan diydorga hayotdan, badiiy asar yoki boshqa san’at asarlaridan misol ayting. Nima uchun namoz qiyomatga qo‘yiladi? Nasimiy taqdirining diydor va namoz tushunchalariga aloqasini aniqlang.
- Cho‘pon, qo‘zi, bedov ot to‘g‘risidagi tushunchalarning turkman xalqi hayot tarziga nechog‘liq aloqadorligi borasida mulohaza yuriting.
- Nima uchun eranlar (Ollohning do‘sti bo‘lmish avliyo zot-lar) xor-zor bo‘lib surinmaydilar? Yolg‘on gurung hech bir to‘nga burkanmasligini hayotiy misollar bilan asoslang.
